Gratuity Rules: નોકરી કરતા લાખો કર્મચારીઓ માટે ગ્રેચ્યુઇટી એક મહત્વપૂર્ણ નિવૃત્તિ લાભ છે. ઘણીવાર કર્મચારીઓમાં ગૂંચવણ રહે છે કે ગ્રેચ્યુઇટી કોને મળે છે, કેટલી સેવા જરૂરી છે અને કંપની ન આપે તો શું કરવું. હવે ગ્રેચ્યુઇટી ચુકવણી અંગે સરકાર તરફથી સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા સામે આવી છે, જે દરેક કર્મચારી માટે જાણવી જરૂરી છે.
ગ્રેચ્યુઇટી શું છે અને કયા કાયદા હેઠળ મળે છે
ભારતમાં ગ્રેચ્યુઇટીની ચુકવણી Payment of Gratuity Act, 1972 હેઠળ નિયમિત થાય છે. આ કાયદા મુજબ, 10 અથવા તેથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતી સંસ્થાઓમાં કામ કરતા કર્મચારીઓને નિર્ધારિત શરતો પૂરી કરવાથી ગ્રેચ્યુઇટીનો હક મળે છે. ગ્રેચ્યુઇટી એ લાંબા સમય સુધી સેવા આપવાના બદલામાં આપવામાં આવતો આર્થિક લાભ છે.
કયા કર્મચારીઓને મળશે ગ્રેચ્યુઇટી
સામાન્ય રીતે કોઈ કર્મચારી એ જ સંસ્થામાં ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષ સતત સેવા આપે તો તેને ગ્રેચ્યુઇટીનો હક મળે છે. નિવૃત્તિ, રાજીનામું અથવા સેવા પૂર્ણ થયા બાદ ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવામાં આવે છે. મૃત્યુ અથવા અક્ષમતા જેવી પરિસ્થિતિમાં 5 વર્ષની શરત લાગુ પડતી નથી અને પરિવારને લાભ મળે છે. ખાનગી અને સરકારી બંને ક્ષેત્રના પાત્ર કર્મચારીઓ માટે નિયમ લાગુ પડે છે.
કોને નહીં મળે લાભ
જેઓએ 5 વર્ષથી ઓછો સમય સેવા આપી છે અને કોઈ વિશેષ પરિસ્થિતિ લાગુ પડતી નથી, તેઓ સામાન્ય રીતે ગ્રેચ્યુઇટી માટે પાત્ર નથી. ઉપરાંત, ગંભીર ગેરવર્તન અથવા કાયદેસર કારણસર સેવા સમાપ્ત થાય તો કંપની ગ્રેચ્યુઇટી રોકી શકે છે. જોકે, આ નિર્ણય કાયદાકીય માપદંડ મુજબ જ હોવો જોઈએ.
ગ્રેચ્યુઇટી કેવી રીતે ગણવામાં આવે છે
ગ્રેચ્યુઇટીની ગણતરી સામાન્ય રીતે અંતિમ પગાર અને સેવા વર્ષોના આધારે થાય છે. સામાન્ય ફોર્મ્યુલા મુજબ 15 દિવસના પગાર જેટલી રકમ પ્રતિ સેવા વર્ષ પ્રમાણે આપવામાં આવે છે. મહત્તમ મર્યાદા સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે અને સમયાંતરે તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
કંપની ગ્રેચ્યુઇટી ન આપે તો શું કરવું
જો પાત્રતા હોવા છતાં ગ્રેચ્યુઇટી ન ચૂકવવામાં આવે તો કર્મચારી સંબંધિત શ્રમ કચેરી અથવા કન્ટ્રોલિંગ ઓથોરિટી પાસે અરજી કરી શકે છે. કાયદા મુજબ નિયત સમયગાળા અંદર ચુકવણી કરવી ફરજિયાત છે અને વિલંબ થાય તો વ્યાજ પણ લાગુ પડી શકે છે.
Conclusion: ગ્રેચ્યુઇટી લાંબી સેવા આપનાર કર્મચારીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ આર્થિક સુરક્ષા છે. Payment of Gratuity Act, 1972 હેઠળ પાત્રતા અને ગણતરીના સ્પષ્ટ નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. કર્મચારીઓએ પોતાની સેવા અવધિ, પગાર અને કાનૂની હકો વિશે માહિતગાર રહેવું જોઈએ જેથી યોગ્ય સમયે યોગ્ય લાભ મેળવી શકે. કોઈ ગેરસમજ હોય તો સત્તાવાર માર્ગદર્શન અથવા કાનૂની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ગ્રેચ્યુઇટી સંબંધિત નિયમો અને મર્યાદાઓ સમયાંતરે બદલાઈ શકે છે. ચોક્કસ માહિતી માટે સંબંધિત શ્રમ વિભાગ અથવા કાનૂની સલાહકારનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.
